Starostwo Powiatowe w Chrzanowie

Ścieżka geologiczna: "Górnictwo w Luszowicach" (Ścieżka geologiczna)

Na trasie podziwiać można panoramę Chrzanowa od strony północnej, warpie na Sosnowej Górze, pozostałości po obiektach górniczych w rejonie Podbuczyny; pozostałości starej płuczki; skutki odwodnienia ze strony kopalni Siersza w rejonie wylotu dawnej sztolni luszowickiej.

 

Dojazd do przystanku 1 Maja przy ulicy o tej samej nazwie na Wodnej, z którego udajemy się ku zachodowi, tj. w kierunku Luszowic. Po ok. 200 m skręcamy w boczną drogę i zaczynamy wejście na Górę Sosnową. Na rozwidleniu (1) skręcamy w lewo (czerwone znaki ścieżki rowerowej), osiągając po ok. 400 m wspinaczki grzbiet wzniesienia. Po drodze towarzyszą nam słabo czytelne warpie związane z dziewiętnastowiecznymi kopalniami związanymi z ośrodkiem wydobywczym w Wodnej.

Minąwszy drogę do zbiornika wody RPWiK (widoczny ze wszystkich miejsc stożkowy kopiec w szczytowej części wzniesienia), przechodzimy nieco dalej szukając dobrego punktu widokowego. Prawdopodobnie najlepszy znajduje się ok. 100 m na prawo od drogi, którą przyszliśmy (2). Znajdujemy się na wysokości ok. 375 m n.p.m, na jednym z najwyższych punktów w okolicy. U podnóża na kolejnych planach widzimy: zabudowę Wodnej; obiekty powierzchniowe Zakładów Górniczych Trzebionka, wśród których najbardziej okazałymi są wieża wyciągowa szybu Włodzimierz i budynki zakładu wzbogacania rudy; staw osadowy odpadów flotacyjnych, stanowiący tu dominantę krajobrazową; zabudowę Chrzanowa, przy czym z tego miejsca szczególnie dobrze widoczna jest ich skala w stosunku do rozmiarów stawu osadowego; wzgórza otaczające miasto od południa (osiągają one wysokość zbliżoną do tej, na której się obecnie znajdujemy). Bardzo często na dalszych planach rysują się kolejne pasma Beskidów, a kilka razy w roku, zwykle wczesną wiosną i późną jesienią, można zobaczyć Tatry.

Cofnąwszy się do drogi prowadzącej do zbiornika wody, kierujemy się teraz na zachód. Obchodząc zbiornik od północy, wchodzimy na warpie porastające rzadkim lasem (3). W zaroślach znajduje się też coraz słabiej widoczny łomik dolomitów. Po ok. 150 m, przeszedłszy zarastającą polanę dochodzimy do kolejnego lasku (4). Ponieważ ścieżka, którą szliśmy do tej pory, wyprowadziłaby nas na strome, niemal urwiste zbocze, skręcamy w prawo i skrajem zarośli schodzimy do ul. Podbuczyna, którą następnie kierujemy się na południe.

Po prawej stronie widoczne są „dzikie” kopanki piasku, a w miarę posuwania się w dół coraz wyraźniejsza staje się spora dolina, którą kiedyś odprowadzano wodę z okolicznych sztolni odwadniających kopalnie rud, w tym także sztolni ze Starej Góry, zwanej Luszowicką, którą założono w latach 1541 - 50. Zasilały one stały ciek, który „wysechł” już w XIX wieku, a to wskutek drenażu tego terenu przez kopalnię węgla w Sierszy. Wiele jednak wskazuje, że po zatopieniu kopalni może nastąpić jego reaktywacja.

Natomiast w lesie po prawej stronie (5) możemy zobaczyć urwiste zbocze, które omijaliśmy schodząc z Góry Sosnowej.
Pokrywają go warpie i zapełznięte łomy, dziś już nie wiadomo czy odkrywkowe kopalnie galmanu, czy też dolomitu. Gdzieś na tym zboczu znajdował się też kiedyś wylot sztolni. Trudno rozstrzygnąć, czy tutejsza eksploatacja związana była z ośrodkiem w Wodnej (wiele na to wskazuje), czy z Luszowicami. Choć źródła wzmiankują o górnictwie kruszcowym w Luszowicach, jednak w dzisiejszych granicach miejscowość ta nie obejmuje obszarów występowania znanych dawniej złóż. Być może zapisy te odnoszą się do związanej z nią kiedyś Starej Góry, znajdującej się na wschód od drogi, na której teraz jesteśmy, dziś w granicach gminy Trzebinia.
Po dojściu do ul. 1 Maja odnajdujemy drogę schodzącą na łąki po jej południowej stronie. Schodząc nią popatrzmy jakie rozmiary ma przepust pod ulicą (6): zachowuje on pamięć o tym, ile tu kiedyś płynęło wody. Ścieżka prowadzi w wypełnionej piaskiem płaskodennej dolinie, z wyraźnym zarysem grobli stawów po lewej (wschodniej stronie). Po około 300 m od ulicy wchodzimy w kępę zarośli. Przy rozwidleniu, tuż za zaroślami, po prawej stronie widoczny jest niewielki, porośnięty murawą kopczyk grysu dolomitowego, po lewej zaś, w nieco większej odległości, rozerwana duża grobla, obok której znajdują się doły po kopaniu piasku (7). 

Na kopcu zgromadzono według wszelkiego prawdopodobieństwa odpady po wzbogacaniu wydobytej w pobliskich szybikach rudy, zapewne ołowianki. Trudno określić, kiedy proces ten był prowadzony. Podobnej techniki używano tu od czasów Agricoli do XIX wieku (cezurą zamykającą ten okres jest zanik przepływu powierzchniowego, proces wymagał bowiem wody). Jest to też dobre miejsce by porównać stare z nowym, które oglądaliśmy z Góry Sosnowej: ilość wytwarzanych odpadów (ten kopczyk v. staw osadowy) oraz okazałość obiektów (wiata w szczerym polu, po której nie zostało śladu v. potężne konstrukcje żelbetowe lub stalowe). Z tego miejsca należy zawrócić do przystanu Podbuczyna.

 

Wiele innych ciekawych informacji na temat geologii tego obszaru można uzyskać w Miejskim Serwisie Informacyjnym Chrzanowa www.chrzanow.pl

Ciekawe miejsca na trasie

Użytek ekologiczny Podbuczyna

Użytek ekologiczny Podbuczyna

Obszar o powierzchni 14,36 ha został objęty ochroną prawną ze względu na piękne, liczące 130 lat okazy starych buków, porastających wzniesienie leżące pomiędzy Wodną a Sierszą, a także liczące po kilkadziesiąt lat sosny, brzozy i dęby. Użytki ekologiczne powołuje się właśnie dla ochrony takich niewielkich ekosystemów, zwłaszcza tam, gdzie przyroda ulega przekształceniu na skutek gospodarki ludzkiej. W podłożu lasu bukowego zawsze zalega gruba warstwa ściółki, ponieważ opadłe liście dopiero po czterech latach ulegają rozpadowi i zamieniają się w próchnicę. Przez ich warstwę przebijają tylko najsilniejsze rośliny, zwłaszcza te, które kwitną wczesną wiosną (zanim na bukach pojawią się liście). W czasie spaceru w tym uroczym miejscu można wypatrzyć konwalię majową, wawrzynka wilcze łyko oraz całe kobierce przylaszczek. Rzadziej trafiają się rośliny chronione, takie jak lilia złotogłów oraz storczyki z gatunku wyblin jednolistny i buławnik wielkokwiatowy.